Pozaprawne wyróżnienie podatków konsumpcyjnych
Podatki konsumpcyjne określa się w doktrynie wielorako: 1) jako podatki od dochodu wydatkowanego bo związane z konsumpcją, 2) ponoszone w cenach, 3) wiążą się z obrotem gospodarczym i w związku z tym są zawarte w cenach. Takie pojęcie podatków konsumpcyjnych jest niejednokrotne utożsamiane z podatkami pośrednimi. Powtarzam jeszcze raz, że ten podział nie jest prawnie znaczący i rozwiązania w podręcznikach, że jakiś podatek jest majątkowy czy dochodowy nie rodzą w polskim systemie prawnym bezpośrednich skutków orzeczniczych, bo tylko mówią o stosunku przedmiotu do źródła podatkowego. Niewątpliwie jest jeden, istotny i konstytucyjny aspekt tego zagadnienia o którym należy pamiętać. Otóż podatki, które bezpośrednio nawiązują do istnienia majątku lub dochodów i pożytków z majątku i praw majątkowych mają pewien zespół cech wspólnych opierających się na tym, że one są ściślej związane z obiektywnie dającą się ustalić zdolnością podatkową.
Mało tego, nie tylko ten związek jest bliższy, stąd nazwa podatki bezpośrednie, ale mający jeszcze jedną cechą, że związek z obiektywnym i faktycznym przebiegiem zdarzeń prawno – podatkowych określających zdolność podatkowej jest o wiele bliższy co ma ogromne znaczenie nie tylko materialne lecz i procesowe. Stąd bardzo często w doktrynach politycznych partii podatki bezpośrednie określa się jako podatki bardziej sprawiedliwe w rozumieniu art.2 konstytucji zasady sprawiedliwości społecznej. Ponieważ one nawiązują bezpośrednio i w sposób obiektywny, bez żadnych domniemań, fikcji prawnych do zdolności podatkowej podatnika. Podczas gdy podatki pośrednie z góry zakładają nie obalane domniemanie, że zakres i skala wydatków, wielkość obrotu gospodarczego znamionują zdolność podatkową. Te pierwsze w zakresie przedmiotu ściśle nawiązują do faktycznej zdolności prawno – podatkowej. Te drugie nawiązują do pewnych ustawowych znamion, jednak to nie są znamiona zewnętrzne występowania zdolności podatkowej, które można zmienić i obalić, tylko jest zachowany ten pośredni związek.
Czy istnienie pośredniego związku jest wystarczające? Odpowiedź brzmi – tak, ale z tym względem, że podatki pośrednie zawsze mają te cechy, w związku z tym są mniej adekwatne do sytuacji indywidualnego podatnika w sensie jego zdolności podatkowej traktowane są jako podatki, które mają mniejsze ostrze klasowe, nie uwzględniają, że pewne grupy społeczne mają większą siłę podatkową, inne słabsze i uboższe znacznie mniejszą. Podatki pośrednie zawsze uważane są za takie, które ciążą w stopniu więcej niż proporcjonalnym na osobach, które uczestniczą koniecznie w obrocie cywilno – prawnym mając czasami niższe dochody niż te osoby, które mogłyby ponieść podatki bezpośrednio. Na tle tego podziału, trzeba pamiętać, że większość ustaw budżetowych w państwach europejskich uwzględnia się przy klasyfikacji dochodów z podatków pośrednich. W Polsce odrębną grupę stanowi podatek dochodowy od osób prawnych i osób fizycznych w stosunku do innych dochodów budżetu państwa. Jak wszystkie podatki, które nawiązują tylko pośrednio do zdolności podatkowej podatki pośrednie są niesłychanie wydajnym źródłem dochodów budżetu państwa i samorządu, no bo opierają się one na pewnym prawniczym uproszczeniu, że ten co dokonuje wydatków jest zdolny ponieść podatki. A więc stopień zindywidualizowania przy konkretyzacji zobowiązania podatkowego jest znacznie mniejszy. Te podatki z natury rzeczy mają prostszą konstrukcję. Przedmiot i podstawa dają się stosunkowo prosto określić kwotą. A więc mamy pierwszą cechę, że są one prostsze i tańsze.
Mamy drugą cechę, że skoro się wiążą z obrotem gospodarczym to są stałym nieprzerywalnym i w miarę równomiernym źródłem dochodów budżetu. Oczywiście jeżeli tak patrzymy na podatki, to powiedziałam, że ten podział ekonomiczny i doktrynalny nie wywiera większych skutków w sensie orzeczniczym to jednak trzeba parę rzeczy uwzględnić i powiedzieć. Trzeba powiedzieć o źródłach opodatkowania, które dzisiaj nie mieszczą się w ej starej klasyfikacji: na podatki bezpośrednie i pośrednie. Te pierwsze bardziej sprawiedliwe, lecz kosztowne w poborze i mniej pewne jako źródło dochodów można temu zaradzić poprzez obowiązek wpłaty zaliczek. Te drugie wydawałyby się prostsze, efektywniejsze ale za to mniej odpowiadające zasadzie sprawiedliwości, która nakazuje, by równych traktować równo, a nierównych traktować w sposób odpowiednio nierówny.
Po pierwsze powstaje pytanie, jak zaklasyfikować, z punktu widzenia źródeł opodatkowania zdolności podatkowej, takie zdarzenie, które się łączy z prowadzeniem działalności gospodarczej na własny rachunek lub wykonaniem osobistym pewnego rodzaju działalności? Po drugie jak traktować wszelkie świadczenia pracy? Jak traktować takie podatki związane z obrotem gospodarczym, które: uwzględniają charakter dóbr, np. wyżej opodatkowując wyżej luksusowe czy nie niezbędne dla egzystencji, a niżej opodatkowując te, które w sposób podstawowy kształtując warunki życia.
W doktrynie francuskiej mówi się, że podatek od wartości dodanej o takiej zróżnicowanej skali dobra luksusowe opodatkowuje wyżej a dobra podstawowe możliwie najniżej. Spełnia też te cechy, postulaty równości podatkowej, które odnoszą się do sprawiedliwości.
Wreszcie jeżeli te podatki pośrednie uwzględniają tylko przyrost wartości dobra w danej fazie wytwarzania i tę część opodatkowują to możemy powiedzieć, że nie jest to już takie proste domniemanie prawne, że jak obrót, sprzedaż to rąbiemy podatki, bo uwzględnia się ile zostało wniesionej wartości w danej fazie wytwarzania. A więc już te podatki nie są tak bardzo pośrednio nawiązujące do zdolności podatkowej jak klasyczne podatki pośrednie.
A teraz przejdźmy na drugą stronę medalu i popatrzmy na podatki bezpośrednie. Powiedzieliśmy, że z ekonomicznego punktu widzenia do poniesienia podatku zdolny jest ten co posiada majątek i czerpie z niego dochody lub pożytki. Majątek ten został wzbogacony, stąd mamy zdolność do ponoszenia podatków. Ten majątek może być skapitalizowany. Jak traktować źródło opodatkowania świadczenia pracy zależnej? Kiedy to nie majątek człowieka ale on sam, jego zdolności fizyczne i intelektualne są zużywane w trakcie pracy i w związku z tym to co czerpią, zapłata, wynagrodzenie w ramach pracy zależnej jest opodatkowane?
Skapitalizowane dochody ze stosunku pracy niewątpliwie wykazują cechy klasyczne, lecz bieżące opodatkowanie wynagrodzenia stwarza bardzo poważne problemy konstytucyjne, gdyby było rozpatrywane i bywa czasami w gruncie rzeczy na poziomie badania tzw. minimum egzystencji. Dlatego, że co jest źródłem ekonomicznym? Nasza zdolność, nasze siły fizyczne i nasze siły umysłowe. To my siebie niejako sprzedajemy świadcząc pracę zależną. To nie majątek, ale to my wykazujemy poprzez zasób sił fizycznych i umysłowych, które oferujemy na rynku pracy, te cechy które wskazują na zdolność do poniesienia podatku. Jeżeli tak, to można powiedzieć, że jest to trochę inny podatek bezpośredni niż te podatki, które wiążą się z majątkiem i dochodami i pożytkami z tego majątku płynącymi. Problem czy to jest dochód czy to jest przychód? Powiedziałabym, że to jest odrębna kategoria.
Czy stwarza jakieś problemy konstytucyjno – prawne? Moim zdaniem TAK, dlatego, że o zdolności naszej do ponoszenia podatków świadczy to czy jesteśmy w stanie przeznaczyć jakąś część zasobów pieniężnych uzyskanych ze stosunku pracy na naszą regenerację na to byśmy znowu byli gotowi w następnych okresach świadczyć tę pracę. To jest nierozwiązywalny problem minimum wolnego opodatkowania tego rodzaju podatku, które moim zdaniem musi uwzględniać istotę źródła dlatego, że mamy do czynienia z taką sytuacją, że w skali całego globu większość ludzi utrzymuje się z dochodu ze stosunku pracy zależnej. Sytuacja jest jeszcze bardziej skomplikowana i powiedzielibyśmy, ze w ten sposób z istoty tego źródła łączy się pojęcie minimum wolnego od opodatkowania, lecz którego moim zdaniem ten podatek zatraci swoje cechy nawiązujące do charakteru źródła. Sytuacja jest jeszcze bardziej skomplikowana jeśli przejdziemy do pojęcia działalności gospodarczej jako źródła opodatkowania. Myśmy do tego nawiązywali. Jest to również podatek bezpośredni. Co jest źródłem opodatkowania w takich razach? Nic innego jak nasza działalność gospodarcza.
Jakie są cechy działalności gospodarczej? Moim zdaniem nie jest to prosta odpowiedź, dlatego, że działalność gospodarcza zawsze jest wynikiem pewnego połączenia zainwestowanego majątku, własnej inicjatywy i własnej pracy. Bo nie jest to praca zależna. Nasza inicjatywa, nasz majątek, nasza praca umysłowa lub fizyczna. Proszę spojrzeć. To w takim razie połączenie tych danych nie jest nigdy prostą sumą składników, które się dają rozdzielić. Wprost przeciwnie, jesteśmy świadkami takiego postępu technicznego w którym wielkość majątku zainwestowanego nie pozostaje w prostej proporcji do efektów działalności gospodarczej. Inicjatywość, własna praca intelektualna często mają tutaj znaczenie decydujące, choć nie do końca mierzalne. Ta suma jest czymś jakościowo innym. Co jest cechą źródła dochodów z działalności gospodarczej? Istnienie ryzyka gospodarczego, które nie występuje przy świadczeniu pracy zależnej i w pewnym sensie nie występuje przy opodatkowaniu przyrostu majątku, masy majątkowej czy dochodu. Musi się stykać na rynku. Istotą działalności jest podejmowanie ryzyka na własną rękę. Mamy do czynienia z pojęciem zysku, to nie to samo co dochód podatkowy.
Postulaty pod adresem racjonalnego ustawodawcy. Bierze on pod uwagę niezbywalne ekonomicznie źródła do którego sięga.
Działalność gospodarcza daje efekty trwałe nie związane z ryzykiem. Dobrze, żeby istniał fundusz pozwalający amortyzować przypadkowe straty. Nie ma w Polsce organu władzy sądowniczej, który byłby zdolny oceniać dopuszczalność takiej lub innej ekonomicznej istoty podatku. Nie każda osoba i w związku – z nie każdym zdarzeniem może być obciążona podatkiem. W Polsce nie ma ukształtowanych jednoznacznie pojęć przedmiotu opodatkowania w aspekcie jego związania ze źródłem podatkowym.
—admin
(posted in the Prawo daninowe category)
Find this post interesting? Besides commenting below, you can follow responses with the RSS 2.0 feed or
Comments are closed.
Starburst Theme designed by Claire powered by WordPress